‘Streik, streik, streik!’

HILVERSUM – Maandagmiddag 26 februari 2018 om 17.00 uur herdenkt Hilversum op de Kerkbrink de Februaristaking, die op 25 februari 1941 in Amsterdam uitbrak en al snel oversloeg naar buurgemeenten in de IJmond, Zaanstreek en het Gooi. Aanleiding was de vervolging van Joodse Amsterdammers, met als kantelpunt de inval in ijssalon Koco aan de Amsterdamse Van Woustraat.

Op woensdag 26 februari 1941 protesteerden zo’n tienduizend mensen in het centrum van Hilversum tegen de vervolging van Joodse Nederlanders. De dag ervoor was bij veel bedrijven het werk al neergelegd. De communist Anton de Heus hoorde in de ochtend van vrienden dat in Amsterdam stakingen waren uitgebroken. Samen gingen zij naar de Nederlandse Seintoestellen Fabriek (NSF). “Toen we daar arriveerden bleek dat Gerrit Meerbeek er al in was geslaagd een paar keer een praatje te houden”, vertelt De Heus in de jaren negentig voor de lokale omroep.

Rood verzet

Meerbeek, ook een Hilversumse communist, werkte bij Fokker in Amsterdam, waar de staking in alle vroegte was begonnen. Hij was op zijn fiets gesprongen en naar zijn woonplaats gereden om ook daar de actie op gang te brengen. Ook de Amsterdammer Ab Veltman, die op dat moment in Hilversum woonde, toog direct naar NSF. Daar vernam hij dat Meerbeek slaags was geraakt met een NSB’er en was gearresteerd. “Daarna gooiden de meisjes van NSF het bijltje erbij neer en volgde de rest”, beschreef Veltman later aan zijn zoon Martin. “Langzaamaan zag je bij NSF de mensen inderdaad het bedrijf uitgaan, ‘streik, streik, streik!’ roepend. Het waren wel vier- à vijfduizenden mensen” aldus De Heus.

Ook ijzergieterij Ensink, verffabriek Ripolin en een metaalwarenfabriek gingen plat. De Heus: “Aan de Noorderweg zaten veel confectieateliers. Mijn vrouw Nelie is erin geslaagd veel van de daar werkende meisjes mee te krijgen.” Het volgende doel was de gasfabriek bij de Kleine Drift. De Heus: “Er kwamen meteen lui met wapens op ons af. Maar het is uiteindelijk toch gelukt.” Bij de uitgang kwam Ab Veltman langs de portier. “Die kende mij, dus ik was bang dat hij me ging verraden. Ik ben linea recta naar huis gegaan, waarna we onderdak vonden bij oma Gramberg, een kampeerboerderij.”

Ook winkels staakten

Sociaaldemocraat Henk Robeer droeg ook bij. Vanuit steeds aan andere telefooncel belde hij de Hema en andere winkels met de boodschap ‘Amsterdam ligt plat, je krijgt een half uur om ook plat te gaan. Anders gaat het je ruiten kosten.’ De Duitsers reageerden met troepen en een avondklok, maar daar trok Hilversum zich niets van aan. De volgende dag werd massaal op de Groest gedemonstreerd. Robeer noemde deze dag ‘een hoogtepunt van mijn leven’.

Gerrit Meerbeek werd opgepakt. Hij overleefde het kamp maar werd nooit meer de oude, evenals stakingsleider Jan Pastoor.

Tot zover de bewerking van een artikel van het Herdenkscomité Februaristaking (Harry Homma en Cyrina Brouwer), zoals gepubliceerd in MUG Magazine, februari 2018 onder eindredactie van ondergetekende.

De arrestatie van kameraad Meerbeek

Een getuigenverslag – de naam van de auteur is helaas onleesbaar – van de Hilversumse Februaristaking, zoals gevonden in het CPN-archief in het IISG: ‘Toen de Febr.staking in A’dam als reactie op de eerste jodenvervolging uitbrak, sloeg dit direct over naar Hilversum. Kam. Meerbeek, die in A’dam werkte kwam onmiddelyk terug en trachtte de N.S.F. stil te leggen. Onze contacten gaven onmiddelyk hieraan gehoor en zy slaagden er in binnen enkele uren het gehele bedryf stil te leggen. Op hetzelfde ogenblik verschenen onze mensen met manifesten by N.S.F. en andere bedryven. Voor 12 uur lagen vrywel alle Hilversums bedryven stil en waren de zaken gesloten. Het hoogtepunt van deze stryd was wel de demonstratie welke onze party in de middag organiseerde en waaraan enige duizenden arbeiders deelnamen. Met de waarschuwing zich door niets en niemand te laten provoceren marcheerde de stoer vanaf de Groest langs het gemeentehuis waar de Ortskommandantur was gevestigd. Hier werden zy uit elkaar gejaagd. Na 2 maal 24 uur werd de staking opgeheven. Enige arrestaties vonden plaats, waaronder die van kam. Meerbeek.’

Het getuigenverslag gaat door, onder meer over de voorzettting van de Tribune, als Hilversumse verzetskrant, die uiteindelijk zou opgaan in De Waarheid. Het verzet in het begin van de oorlog was vooral een zaak van communisten, sociaal-democraten en gereformeerden. De Waarheid bleef als dagblad verschijnen tot 1990.

Hoofdfoto: Bewaking bij de ingang van de Nederlandse Seintoestellen Fabriek, vermoedelijk kort na de Februaristaking (Bron: Beeldbank WO2)

 

Geef het door

Be the first to comment on "‘Streik, streik, streik!’"

Leave a comment

Your email address will not be published.


*